Son günlerde sosyal medyada çocukların vegan beslenmesi tartışma konusu oldu. Sosyal medya kullancılarını ikiye bölen bu konuyu Özel OFM Antalya Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Engin Kutay’la konuştuk.

Çocukların ve yetişkinlerin vegan beslenmesi hakkında düşünceleriniz neler?

Vegan beslenme iyi bir diyet programı ve dışarıdan alınan vitamin ve mineraller ile düzenli doktor kontrolünde olmak şartıyla uygulanabilir. Yapılan bazı araştırmalarda veganlarda obezite aterosklerotik kalp hastalığı daha az görülmektedir ayrıca daha sağlıklı bağırsak florasına sahip olmaktadırlar.

Vegan çocukların yaşamının tüm evrelerinde yeterli beslenebileceğini düşünüyor musunuz?

Beslenmesi iyi planlanmamış ve sadece hayvansal gıdalardan alabileceği vitamin ve minerallerin takviyesini alamazsa yeterli ve dengeli beslenmeden bahsedemeyiz.

Vegan beslenen çocuğun gelişimi, boy uzunluğu gibi faktörleri nasıl etkiler?

İyi ayarlanmamış vegan beslenme çocukların gelişiminin ve boyunun yaşıtlarından daha geri olduğu görülmektedir. Ancak bazı araştırmacılar vegan beslenme ile ergenliğe daha geç girilebileceğini ve ergenlik sonunda boy gelişimini yakalayabileceğini belirtseler bile daha çok araştırma yapılması gerekmektedir.

Vegan beslenen çocuk boy, kilo eğrisinin altındaysa ne yapılmasını önerirsiniz? Vegan beslenmeyi kesmeli mi?

Eğer illaki vegan beslenme yapılacaksa diyet ayarlanmalıdır. Mesela kuru fasulye, bezelye, mercimek, yer fıstığı ve soya gibi besinleri almak protein alımını sağlayabilir. Ancak vegan olmayan çocuklara göre daha fazla porsiyon almalılar çünkü bitkiler her zaman süt, et, yumurtada bulunan protein seviyesine ve biyoyararlanımına sahip değildir. Bitkilerden alınan demir hayvansal gıdalardan alınan kadar emilimi biyoyararlanımı fazla değildir. Bundan dolayı da demir eksikliği anemisi veganlarda sık görülür. Bunu dengelemek için dışarıdan ek demir ve demir emilimini arttıran c vitamini bol turunçgiller gibi gıdalarla beraber alınmalıdır. Hayvansal gıdalardan alınan b12 vitamini eksikliği için de b12 içeren vitaminler ve bazı fermente gıdalar spirulina nori ve klorella yosunu gibi gıdalarda az miktarda bulunabilir ve diyete eklenmelidir. Kalsiyum olarak da bitkilerde oksalatlar ve fitatlar olduğu için kalsiyum emilimini engeller, ıspanak,pancar, pazı yüksek kalsiyum olması yanında oksalatları da yüksek olması onları zayıf kalsiyum kaynağı yapar. Çin lahanası, lahana, şalgam düşük oksalat olması nedeni ile iyi bi kalsiyum kaynağıdır. Aynı zamanda soya, beyaz fasulye ,badem ,tahin, incir ve portakal da iyi kalsiyum kaynağıdır. EPA, DHA, omega 3 yağ asitleri soğuk suda bulunan balıklarda boldur. Veganlar için dışarıdan mutlaka takviye alınmalıdır. Ayrıca keten ve chia tohumu kanola, kenevir, ceviz gibi gıdalarda da vardır. Ayrıca ülkemiz 36. paralel üstünde olduğu için güneş ışınları paralel gelmektedir ki bu da deriden yeterli d vitamini oluşturamamaktadır. Bir de vegan olanlarda daha çok d vitamini eksikliği olur bu da d vitamini takviyesi de almak gerekir.

Çocukların vegan beslenmesinin metabolizmaya olan etkisi nedir?

Çocukların vegan beslenmesi kalsiyum ve d vitamini eksikliği, demir eksikliği, çinko eksikliği, b 12 vitamini eksiliği ve EPA, DHA, omega 3 yağ asitleri eksikliğine neden olabilir. Bunları birkaç cümle ile açıklarsak d vitamini ve kalsiyum metabolizması çocuklarda kemik metabolizmasını olumsuz etkiler ve yaşıtlarına göre boy kısalığı ve gelişme geriliğine neden olabilir. Demir elementi çocuk gelişimi için çok önemlidir, eksikliğinde anemi mental fonsiyonlarda gerilik gibi bulgular oluşabilir. Çinko eksikliği de gelişme geriliğine neden olabilir. B 12 vitamini azlığı motor ve mental geriliğe neden olabilir. EPA, DHA, omega 3yağ asitleri beyin gelişiminde çok önemlidir. Ayrıca çocuklar az yedikleri ve mideleri küçük olduğu için en az gıdadan maximum verim alma şeklinde olmalıdır ki bu sadece vegan diyetle sağlanamayabilir. Bebeklik zamanında hızlı büyüdükleri için de vegan beslenme yetersiz kalıp vitamin ve mineral eksikliğine neden olabilir. Bundan dolayı dengeli beslenmeden bahsedemeyiz.

Çocuğun ek gıdaya geçiş döneminde ve sonrasında beslenmesi nasıl olmalıdır?

Bebekler ilk 6 ay sadece anne sütü ile beslenmelidirler ve ayda bir çocuk doktoru kontrolünde kilo ve gelişimleri takip edilmelidir. Ek gıdalara 6. aydan sonra başlanmalı ve aynı anda iki yeni gıdaya başlanmamalıdır.

Çocuklar ihtiyaç duydukları besinleri sadece bitki bazlı gıdalardan alabilir mi?

Daha önce bahsettiğimiz gibi sadece bitki ile beslenen çocuklarda kalsiyum ve d vitamini eksikliği, demir eksikliği, çinko eksikliği, b 12 vitamini eksiliği ve EPA ,DHA, omega 3yağ asitleri eksikliği gelişebilir.